1939 yılında Erzincan’da gerçekleşen ve birçok çevre ili de etkileyen 7,9 şiddetindeki depremin ardından 1940 yılında, Türkiye’de ilk deprem yönetmeliği yürürlüğe girdi. Devamında yaşanan farklı depremler ve diğer ülkelerin konuyla ilgili hazırladığı yönetmelikler, belirli aralıklar 1940 yılının deprem yönetmeliği üzerinde çeşitli değişiklikler yapılmasına neden oldu. Yürürlüğe giren son yönetmelik ise 2018 yılında hazırlanmış ve 1 Ocak 2019 itibariyle uygulamaya koyulmuştur.
Deprem Yönetmeliği’nin Amacı Nedir?
Yönetmeliğin amacı ise; “Yeniden yapılacak, değiştirilecek, büyütülecek resmi ve özel tüm binaların ve bina türü yapıların tamamının veya bölümlerinin deprem etkisi altında tasarımı ve yapımı ile mevcut binaların deprem etkisi altındaki performanslarının değerlendirilmesi ve güçlendirilmesi için gerekli kuralları ve minimum koşulları belirlemektir.” şeklinde duyurulmuştur.
“Deprem Etkisi Altında Binaların Tasarımı İçin Esasları Yönetmeliği-2018”in kapsamı oldukça geniştir. Yönetmeliğin değindiği başlıca yenilikler şu şekilde sıralanabilir:
- 2007 tarihli yönetmelikte zemin sınıfı sayısı 4 olarak kabul edilirken, 2018 yönetmeliğinde bu sayı 6’ya çıkarıldı.
- Zemin sınıflandırmasının artık tabaka yüksekliğine göre değil, en iyi zeminden en kötü zemine doğru yapılmasına karar verildi.
- Önceki yönetmelikteki dayanıma göre tasarım yaklaşımına dayanan hesap esaslarının, eleman bazında şekil değişimlerinin de dikkate alınarak yapılması kararlaştırıldı.
- Depreme dayanıklı binalar için hesap kuralları 4 farklı bölüme ayrılarak detaylandırıldı. Bu detaylandırılmış hesap esaslarına dair en önemli değişikliklerinden biri; etkin yer ivmesi katsayısı yerine, kısa periyot spektral ivme katsayısı SS ve uzun periyot (1.0 sn) harita spektral ivme katsayısı S1’in kullanılmasıdır. Bu yeni katsayılar ise yapılanın koordinatlarına, zemin sınıflarına ve fay hattına olan yakınlığına göre değişmektedir.
- Standart deprem yer hareketlerine göre yapılan hesaplar yerini 4 farklı deprem yer hareketi düzeyine bıraktı.
- Eski deprem bölgeleri haritasının yerine, AFAD’ın yönetmelikle entegre olacak şekilde hazırladığı Türkiye Deprem Haritaları kullanılacaktır. Bu haritalar eskilerine göre çok daha gerçekçi sonuçlar vermenin yanı sıra, belirlediği 4 farklı deprem yer hareket düzeyi ile birlikte farklı deprem düzeyleri için hesaplar da yapılmasına olanak tanımaktadır.
- Bina önem katsayısı 1,4 olan yapılar, katsayısı 1,5 olanlarla birleştirilerek tek bir bina kullanım sınıfı altında değerlendirilecektir. Bunun yanında yeni belirlenen 8 farklı deprem tasarım sınıfı, performans hedeflerinin ve uygulanacak değerlendirme/tasarım yaklaşımının belirlenmesinde de kullanılacaktır.
- Yapıların süneklik özelliklerini etkileyip gevrek güç tükenmesini önlemek amacıyla dayanım fazlalığı katsayısı kullanılmaya başlanacaktır.
- Taşıyıcı sistem analizinde ve deprem etkilerinin hesaplanmasında önemli bir rol oynayan taşıyıcı sistem davranış katsayıları ve taşıyıcının tipine göre, etkin kesit rijitliği katsayıları ile birlikte tablolaştırıldı.
